گرنت ۴۰ میلیاردی بنیاد علم برای پژوهش‌های پرریسک ۱۴۰۵

به گزارش خبرگزاری ایسنا، دکتر محمدرضا هرمزی‌نژاد، با اشاره به بررسی و واکاوی محورهای علمی پیام اخیر مقام معظم رهبری، اظهار کرد: به دنبال این پیام، جلسات متعددی با حضور معاون علمی رئیس‌جمهور، دکتر حسین افشین، برگزار و محورهای مرتبط با حوزه علم و به‌ویژه مأموریت‌های بنیاد علم ایران استخراج و بررسی شد. در این بررسی‌ها، ۸ محور مرتبط با مأموریت‌های معاونت علمی شناسایی شد که دکتر افشین نیز در پاسخ به پیام مقام معظم رهبری به آنها اشاره کرده است. در معاونت علمی، مجموعه‌ای از برنامه‌های حمایتی با ماهیت‌های متفاوت دنبال می‌شود که بخش قابل توجهی از محورهای مطرح‌شده در پیام اخیر، به مأموریت‌های بنیاد علم ایران مربوط است.

هرمزی‌نژاد حمایت از علوم پایه و پژوهش‌های مرزشکن و تحول‌آفرین را از جمله محورهای مورد تأکید در این پیام دانست و افزود: این موضوع ایجاب می‌کند که رویکرد بنیاد در کنار گرنت‌های معمول پژوهشی، به سمت طراحی حمایت‌های متفاوت و ویژه حرکت کند. همان‌طور که دکتر افشین پیش‌تر در تشریح معماری نوین حکمرانی علم و فناوری نیز تأکید کرده بود، برنامه‌های متعددی برای تبدیل ایده به اثر و تأثیرگذاری این دستاوردها در ساخت آینده علمی کشور در دستور کار قرار دارد.

وی با اشاره به ضرورت توجه ویژه به حل مسائل و افزایش اثربخشی پژوهش‌ها اظهار کرد: در این زمینه، برنامه‌های متعددی را بررسی و اجرای برخی از آنها را آغاز کرده‌ایم، ضمن آنکه در حوزه ایجاد خیزش علمی جدید و عمیق، برنامه‌هایی در دست تدوین و اجرا داریم.

رئیس بنیاد ملی علم ایران، حمایت ویژه از توسعه علوم پایه و علوم انسانی، به‌ویژه در بخش پژوهش را از دیگر محورهای این برنامه‌ها دانست و ادامه داد: گرنت‌های مورد نظر از جنس حمایت‌های مرزشکن و تحول‌ آفرین هستند و باید به‌ گونه‌ای طراحی شوند که از پژوهش‌های فاخر و اثرگذار پشتیبانی کنند. این به معنای کنار گذاشتن حمایت‌های جزئی و معمول پژوهشی نیست؛ این حمایت‌ها همچنان ادامه خواهند داشت و بخشی از فعالیت‌های روزمره بنیاد هستند، اما در کنار آنها باید حمایت‌های ویژه‌ای برای پژوهش‌هایی که ظرفیت ایجاد تحولات بزرگ علمی دارند، تعریف شود.

وی با اشاره به ارائه برنامه‌های بنیاد علم ایران به معاون علمی رئیس‌جمهور در این زمینه توضیح داد: اقدامات متعددی در این زمینه انجام داده‌ایم و برنامه‌های پیشنهادی را به دکتر افشین ارائه کردیم که با استقبال و حمایت ایشان مواجه شده است. ایشان نیز مشوق ما برای حرکت در مسیر تحقق محورهای مطرح‌ شده در پیام مقام معظم رهبری هستند.

هرمزی‌نژاد با تاکید بر ضرورت استمرار و بلند مدت بودن حمایت‌های پژوهشی تصریح کرد: بخشی از گرنت‌هایی که می‌توانند به موفقیت‌های بزرگ منجر شوند، باید مستمر و بلندمدت باشند؛ به این معنا که حمایت از یک پژوهشگر یا طرح تحقیقاتی در یک دوره پنج یا ۶ساله ادامه یابد و در این مسیر، بخشی از ریسک‌های احتمالی پژوهش نیز پذیرفته شود. برای دستیابی به دستاوردهای مهم و اثرگذار در حوزه پژوهش، لازم است حاکمیت بخشی از ریسک‌های این مسیر را بپذیرد؛ چراکه نمی‌توان انتظار داشت پژوهش‌های تحول‌آفرین صرفاً با حمایت‌های کوتاه‌مدت و محدود به نتیجه برسند.

رئیس بنیاد ملی علم ایران با اشاره به بررسی تجربه بنیادهای علمی جهان در حمایت از پژوهشگران برتر خاطرنشان کرد: در بررسی‌هایی که درباره فاصله زمانی دریافت حمایت‌های ویژه از بنیادهای علمی تا کسب جایزه نوبل انجام دادم، به نمونه‌های جالبی رسیدم. در تعدادی از موارد، پژوهشگرانی که در حوزه‌هایی مانند ام‌آران‌ای، دی‌ان‌ای و فناوری کریسپر به دستاوردهای مهمی رسیده‌اند، پیش از دریافت جایزه نوبل، برای مدت‌زمانی طولانی از حمایت بنیادهای علمی آمریکا برخوردار بوده‌اند. در نمونه‌های بررسی‌ شده، این فاصله زمانی در مواردی به ۳۲، ۳۹، ۳۳، ۲۶، ۱۱ و حتی ۳۵ سال می‌رسد؛ به این معنا که برخی از این پژوهشگران حدود ۳۰ سال یا بیشتر از حمایت بنیادهای علمی برخوردار بوده‌اند تا در نهایت پژوهش‌های آنها به دستاوردهای تحول‌آفرین منجر شده است.

هرمزی‌نژاد با بیان اینکه جایزه نوبل را می‌توان نمادی از برتری علمی کشورها دانست، اظهار کرد: البته دستاوردهای بزرگ علمی صرفاً به دریافت جایزه نوبل محدود نمی‌شوند و پژوهش‌های عمیق و بنیادی، آثار گسترده‌ای در جامعه بر جای می‌گذارند. از این رو، سیاستگذاران حوزه علم و پژوهش باید به تجربه حمایت‌های بلند مدت توجه داشته باشند و بدانند که تحقق دستاوردهای بزرگ علمی به زمان، استمرار و سرمایه‌گذاری نیاز دارد.

وی با اشاره به تأکید اخیر مقام معظم رهبری بر ضرورت حمایت‌های مستمر و فاخر از پژوهش‌ها، خاطرنشان کرد: یکی از نکات مهم این پیام، تأکید بر شجاعت علمی بود که برای من بسیار قابل توجه است. حمایت‌ها و مشوق‌های پژوهشی باید “مستمر”، “مؤثر” و “همراه با شجاعت علمی” باشند و لازم است چنین رویکردی در بنیادهای علمی نهادینه شود. ما نیز در بنیاد علم ایران این موضوع را با جدیت دنبال خواهیم کرد.

تعریف سه گرنت جدید میلیاردی برای حمایت از پژوهش‌های اکتشافی و تحول‌آفرین

رئیس بنیاد ملی علم ایران از طراحی سه گرنت ویژه برای حمایت از پژوهش‌های اکتشافی و تحول‌آفرین خبر داد و گفت: این گرنت‌ها با مبالغ حمایتی بالاتر، دوره زمانی طولانی‌تر و پذیرش ریسک بیشتر از سوی بنیاد طراحی شده‌اند تا پژوهشگران بتوانند ایده‌های علمی پرریسک اما دارای ظرفیت دستاوردهای بزرگ را دنبال کنند.

هرمزی‌نژاد با بیان اینکه این گرنت‌ها در پی پیام اخیر مقام معظم رهبری طراحی شده‌اند، اظهار کرد: اگرچه بودجه بنیاد علم ایران پیش از این پیام تدوین شده بود، اما با دستور دکتر افشین، معاون علمی رئیس‌جمهور، مقرر شد منابعی مازاد بر بودجه پیش‌بینی شده برای طراحی این گرنت‌ها اختصاص یابد. در حال حاضر مراحل نهایی طراحی آنها در حال انجام است.

ساختارهای حمایتی بنیاد علم ایران

وی با اشاره به ساختار قبلی حمایت‌های بنیاد علم ایران ادامه داد: پیش از این، سه لایه حمایتی در بنیاد تعریف شده بود که شامل “ظرفیت‌سازی برای پیشبرد مرجعیت علمی و سلامت“، “ایجاد ظرفیت برای خلق راه‌حل‌های علمی با هدف حل مسائل کلان کشور” و “ترویج علم” بود. اکنون یک لایه جدید با عنوان حمایت از پژوهش‌های اکتشافی و تحول‌آفرین به این ساختار اضافه شده است.

هرمزی‌نژاد با بیان اینکه سه گرنت ویژه در قالب این لایه جدید طراحی شده است، اضافه کرد: این گرنت‌ها از نظر میزان حمایت مالی، مدت‌زمان اجرای طرح و میزان پذیرش ریسک، با حمایت‌های معمول بنیاد تفاوت دارند. در این برنامه‌ها، مبالغ حمایتی افزایش یافته، صبر و شکیبایی بیشتری برای به ثمر رسیدن پژوهش‌ها در نظر گرفته شده و بنیاد نیز با شجاعت بیشتری ریسک حمایت از پژوهشگران را می‌پذیرد. در حمایت‌های معمول بنیاد علم ایران، ریسک اجرای طرح تا حدودی میان بنیاد و پژوهشگر تقسیم می‌شود، اما در گرنت‌های اکتشافی و تحول‌آفرین قرار است بخش بیشتری از ریسک بر عهده بنیاد باشد.

در واقع، منابع مالی مناسبی در اختیار پژوهشگر قرار می‌دهیم تا بتواند دست کم یک تا سه سال روی ایده خود کار کند؛ حتی اگر در نهایت پژوهش به نتیجه مورد انتظار نرسد.

رئیس بنیاد علم ایران با تأکید بر اینکه پذیرش احتمال شکست در این نوع حمایت‌ها بخشی از رویکرد جدید بنیاد است، خاطر نشان کرد: ممکن است یک ایده پژوهشی پس از صرف زمان و منابع به نتیجه نرسد، اما نکته مهم این است که در این برنامه‌ها نمی‌خواهیم تمام ریسک را بر عهده محقق بگذاریم. بخش بیشتری از این ریسک را حاکمیت و بنیاد می‌پذیرند. این رویکرد در واقع نوعی تغییر پارادایم در نظام تأمین مالی پژوهش به شمار می‌رود.

وی نخستین گرنت جدید طراحی شده بنیاد علم ایران را «گرنت پژوهش‌های اکتشافی» یا Exploratory Research Grant ؛ دومین مورد را «گرنت پژوهش‌های تحول‌آفرین» یا Transformative Research Grant و سومین مورد را «گرنت مهرآفرین» دانست و اضافه کرد: گرنت مهر آفرین همان گرنت «رؤیای علمی ایران» محسوب می‌شود؛ عنوانی که دکتر افشین نیز در مصاحبه‌های خود به آن اشاره کرده است. این گرنت‌ها با رویکردی متفاوت و با تأکید بر اثربخشی و شجاعت علمی طراحی شده‌اند؛ از این رو، صرفا اعلام فراخوان و دریافت پروپوزال برای اجرای آنها کافی نیست و برای آموزش نحوه تدوین پروپوزال‌ها و همچنین ارزیابی و داوری طرح‌ها، کارگاه‌های آموزشی ویژه‌ای برای ذی‌نفعان، از جمله استادان و پژوهشگران دانشگاه‌های سراسر کشور برگزار خواهیم کرد.

هرمزی‌نژاد با بیان اینکه در این کارگاه‌های آموزشی قرار است متقاضیان بدانند برای دریافت گرنت پژوهش‌های تحول‌آفرین یا گرنت رؤیای علمی ایران، چه نوع ایده و طرحی باید ارائه کنند و این طرح‌ها باید واجد چه شاخص‌ها و ویژگی‌هایی باشند، یادآور شد: علاوه بر اینها داوران و استادانی که مسئولیت ارزیابی پروپوزال‌ها را بر عهده خواهند داشت، باید با ماهیت این حمایت‌ها و معیارهای متفاوت ارزیابی آنها آشنا شوند.

رئیس بنیاد ملی علم ایران با تشریح ماهیت پژوهش‌های مشمول این گرنت‌ها، با تاکید بر اینکه این نوع پژوهش‌ها عمدتا بنیادین، کنجکاوی ‌محور و پرریسک هستند، اما در عین حال ظرفیت بازدهی و دستاوردهای بسیار بالایی دارند، ادامه داد: این ویژگی‌ها از جمله مفاهیم اصلی است که در طراحی مأموریت و چارچوب این گرنت‌ها مدنظر قرار داده‌ایم. دامنه این حمایت‌ها صرفا به رشته‌های علوم پایه محدود نمی‌شود، بلکه علاوه بر آن، علوم پایه و پژوهش‌های بنیادین، برخی حوزه‌های مهندسی و پزشکی نیز دارای پژوهش‌های پایه‌ای هستند که می‌توانند مشمول این حمایت‌ها شوند.

بنابراین، منظور ما تنها پژوهش در رشته‌های کلاسیک علوم پایه نیست، بلکه پژوهش‌های بنیادین در حوزه‌های مختلف علمی، از جمله پزشکی و مهندسی نیز در چارچوب این گرنت‌ها مورد توجه قرار می‌گیرند.

تحریک دانشگاه‌ها برای انجام پژوهش‌های اکتشافی

هرمزی‌نژاد درباره نخستین گرنت این مجموعه، یعنی گرنت پژوهش‌های اکتشافی، گفت: انگیزه اصلی در این گرنت، کنجکاوی علمی و دستیابی به درک بنیادین از پدیده‌های علمی است. طبیعتا چنین پژوهش‌هایی پرریسک هستند، اما در مقابل، ظرفیت دستاوردهای بسیار ارزشمند و تحول‌آفرین دارند. ممکن است تعداد قابل توجهی از این پروژه‌ها به نتیجه نرسند و ما از همین ابتدا احتمال چنین اتفاقی را پذیرفته‌ایم، اما دستاوردهای بالقوه این پژوهش‌ها می‌تواند بسیار بزرگ و متحول‌کننده باشد؛ هم برای جامعه و هم برای جایگاه علمی کشور. بنابراین، نباید صرفا با معیار موفقیت یا شکست کوتاه‌مدت درباره ارزش این پژوهش‌ها قضاوت کرد.

رئیس بنیاد ملی علم ایران با اشاره به تفاوت بازه زمانی این گرنت‌ها با حمایت‌های معمول بنیاد اظهار کرد: در حال حاضر، بسیاری از گرنت‌های معمول بنیاد برای دوره‌های یک‌ساله و حداکثر دوساله تعریف می‌شوند، اما برای پژوهش‌های اکتشافی و تحول‌آفرین، بازه زمانی حدود پنج سال را در نظر گرفته‌ایم. در واقع، تلاش کرده‌ایم صبر و فرصت بیشتری برای به ثمر رسیدن این طرح‌ها ایجاد کنیم.

وی با تاکید بر اینکه شاخص‌های ارزیابی موفقیت این پژوهش‌ها با پروژه‌های معمول متفاوت است، گفت: در طرح‌های عادی، معمولا مقاله، ثبت اختراع یا پتنت و گزارش علمی از جمله سنجه‌های ارزیابی هستند، اما در گرنت‌های جدید، نوآوری و ظرفیت ایجاد تغییر پارادایم نیز اهمیت ویژه‌ای دارند. انتشار مقاله همچنان یکی از معیارهای ارزیابی خواهد بود، اما در اینجا صرفا تعداد مقالات مدنظر نیست، بلکه انتشار دستاوردها در مجلات علمی بسیار معتبر و سطح بالا، از جمله نشریات گروه نیچر و ساینس نیز مورد توجه قرار می‌گیرد. به این ترتیب، معیارهای ارزیابی باید متناسب با ماهیت بلندپروازانه، بنیادین و پرریسک این پژوهش‌ها تعریف شوند.

هرمزی‌نژاد در تشریح معیارهای ارزیابی طرح‌های متقاضی دریافت گرنت‌های اکتشافی و تحول‌آفرین، اظهار کرد: در ارزیابی این طرح‌ها، پیشینه علمی و شایستگی پژوهشگر، اصالت ایده، قابلیت اجرایی طرح و نحوه تأمین مالی آن مورد بررسی قرار می‌گیرد. ممکن است برخی پروژه‌ها از نظر علمی ایده‌های ارزشمندی داشته باشند، اما امکان اجرای آنها وجود نداشته باشد؛ بنابراین، قابلیت اجرا نیز یکی از معیارهای مهم ارزیابی خواهد بود. در این برنامه پژوهانه‌های بزرگ و بلندمدت پیش‌بینی شده است و تلاش می‌کنیم با افزایش مدت‌زمان حمایت، فرصت و صبر بیشتری برای به نتیجه رسیدن پژوهش‌ها در نظر بگیریم. در همین راستا، شاخص‌هایی همچون هدف پژوهش، میزان ریسک، بازه زمانی، سنجه‌های موفقیت، معیارهای ارزیابی، ساختار تیم پژوهشی، نحوه تأمین مالی و خروجی‌های مورد انتظار در قالب جدولی تدوین شده است.

رئیس بنیاد ملی علم ایران با اشاره به میزان حمایت مالی پیش‌بینی‌شده برای این گرنت‌ها گفت: سقف حمایت از این طرح‌ها حدود ۳۰ تا ۴۰ میلیارد تومان در نظر گرفته شده است. ممکن است این ارقام در مقایسه با گرنت‌های بنیاد ملی علوم آمریکا (NSF)، مؤسسه ملی سلامت آمریکا (NIH)، بنیاد ملی علوم سوئیس (SNSF) یا حمایت‌های پژوهشی چین چندان قابل رقابت نباشد، اما در چارچوب نظام علمی و دانشگاهی کشور، اعتباری واقعاً تحول‌آفرین محسوب می‌شود. من خودم عضو هیات علمی و پژوهشگر دانشگاهی هستم و از نزدیک با شرایط و مشکلات دانشگاه‌ها به‌ویژه دشواری‌های تأمین هزینه‌های پژوهشی، آشنایی دارم. با توجه به محدودیت‌هایی که دانشگاه‌ها و مراکز پژوهشی برای تأمین منابع تحقیقات خود با آن مواجه هستند، معتقدم این گرنت‌ها می‌توانند در سطح ملی تحول‌آفرین باشند.

بودجه ۱۵۶ میلیاردی و حمایت‌های بیشتر از پژوهش‌های تحول آفرین

هرمزی‌نژاد با بیان اینکه منابع این حمایت‌ها از محل اعتبارات بنیاد علم ایران تأمین می‌شود، اظهار کرد: البته یکی از نقدهای ما به وضعیت بودجه بنیاد این است که با اعتباری در حدود ۱۵۶ میلیارد تومان باید مجموعه فعالیت‌ها و هزینه‌های بنیاد را پوشش دهیم؛ طبیعتاً با چنین بودجه‌ای نمی‌توان همه نیازهای پژوهشی کشور را پاسخ داد.

وی با اشاره به حمایت‌های معاونت علمی از بنیاد علم ایران، افزود: دکتر افشین در سال گذشته حدود ۱.۵ همت یا حتی بیشتر، علاوه بر بودجه بنیاد، به ما کمک کردند تا فعالیت‌های علمی کشور پیش برود. این حمایت‌ها در شرایطی اهمیت دارد که بخش عمده بودجه عمومی دانشگاه‌ها صرف پرداخت حقوق و دستمزد و هزینه‌هایی مانند تغذیه دانشجویان می‌شود و منابع محدودی برای انجام پژوهش باقی می‌ماند.

رئیس بنیاد ملی علم ایران با اشاره به افزایش اقبال دانشگاه‌ها و مراکز پژوهشی به حمایت‌های این بنیاد، گفت: به همین دلیل، تقاضا برای دریافت حمایت‌های پژوهشی از بنیاد افزایش یافته و ما تقریباً به تنها نهاد تأمین مالی پژوهش در کشور تبدیل شده‌ایم که در این سطح از فعالیت‌ها نقش‌آفرینی می‌کند. پیش از این، صندوق حمایت از پژوهشگران و فناوران و همچنین صندوق نیماد نیز در این حوزه فعال بودند، اما به نظر می‌رسد اثرگذاری صندوق نیماد در این زمینه نسبت به گذشته کاهش یافته است.

وی در ادامه با اشاره به اجرای برنامه «جهش» برای حمایت از پژوهش دانشگاه‌ها، اظهار کرد: در این برنامه، حدود یک همت اعتبار برای حمایت از ۲۰ دانشگاه اختصاص داده‌ایم و ارزیابی فعالیت‌های این دانشگاه‌ها نیز در حال انجام است. در حال حاضر، حدود ۴۰ درصد از فاز نخست برنامه پیش رفته و فرایند نظارت بر اجرای طرح‌ها در جریان است.

هرمزی‌نژاد با تأکید بر اهمیت تأمین منابع پژوهشی دانشگاه‌ها، افزود: در گفت‌وگوهایی که با معاونان و رؤسای دانشگاه‌ها داشته‌ایم، بارها تأکید شده است که بدون منابع مالی اختصاص‌یافته در قالب برنامه جهش، امکان پیشبرد فعالیت‌های پژوهشی در دانشگاه‌ها، دست کم در ۶ ماه نخست اجرای برنامه، با دشواری جدی مواجه بود. این موضوع نشان می‌دهد که تأمین مالی مستقیم پژوهش تا چه اندازه می‌تواند در تداوم فعالیت‌های علمی دانشگاه‌ها مؤثر باشد.

وی درباره نحوه انتخاب دانشگاه‌های مشمول برنامه جهش، توضیح داد: در مرحله نخست، ۲۰ دانشگاه برتر کشور بر اساس سهم آنها در تولیدات علمی انتخاب شدند. این دانشگاه‌ها در مجموع حدود ۸۰ درصد تولیدات علمی کشور را طی ۱۰ سال اخیر یا در مجموع دوره فعالیت خود به ثبت رسانده‌اند. برای انتخاب این دانشگاه‌ها، از آخرین رتبه‌بندی بین‌المللی مؤسسه استنادی و پایش علم و فناوری جهان اسلام (ISC) در سال ۲۰۲۴ که در آن زمان در دسترس بود، استفاده کردیم. این رتبه‌بندی ترکیبی از دانشگاه‌های وابسته به وزارت علوم، تحقیقات و فناوری و وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی را در بر می‌گرفت و به همین دلیل، مبنای مناسبی برای انتخاب دانشگاه‌ها بود.

هرمزی‌نژاد در خصوص چگونگی بهره‌مندی دانشگاه‌های کمتر برخوردار و دانشگاه‌های واقع در استان‌ها از حمایت‌های پژوهشی جدید بنیاد علم ایران، تاکید کرد: در ابتدا برنامه «جهش» برای ۲۰ دانشگاه طراحی شده بود، اما پس از ارائه این طرح به رئیس ‌جمهور، ایشان تأکید کردند که این برنامه به دانشگاه‌های بیشتری گسترش یابد. ما در ابتدا توضیح دادیم که با بودجه موجود امکان پوشش تعداد بیشتری از دانشگاه‌ها وجود ندارد، اما رئیس‌جمهور موافقت کردند که منابع مالی لازم برای توسعه برنامه جهش در دانشگاه‌های کمتر برخوردار، به‌ویژه دانشگاه‌هایی که با وجود محدودیت‌ها خروجی‌های علمی خوبی دارند، نیز پیش‌بینی شود تا این دانشگاه‌ها در سبد حمایتی بنیاد قرار گیرند.

رئیس بنیاد ملی علم ایران با اشاره به آمادگی این بنیاد برای اجرای مرحله دوم برنامه جهش اظهار کرد: برنامه‌ریزی‌های لازم برای این مرحله انجام شده و آماده‌ایم با تامین اعتبارات مورد نیاز در سال ۱۴۰۶، فاز دوم برنامه جهش را با پوشش تعداد بیشتری از دانشگاه‌ها اجرا کنیم. در حال حاضر، منتظر تصمیم مجلس و سازمان برنامه و بودجه درباره اعتبارات پیشنهادی هستیم و پیشنهادهای خود را برای بودجه سال آینده بنیاد ارائه کرده‌ایم.

وی با تاکید بر اینکه پیشنهاد ما اختصاص ۵ همت اعتبار برای اجرای برنامه‌های «جهش» و «خیزش» است تا هر دو برنامه به ‌صورت همزمان پیش بروند، یادآور شد: طبیعتا بخش قابل توجهی از این منابع نیز به برنامه‌های پژوهش‌های اکتشافی و تحول‌آفرین اختصاص خواهد یافت، اما اعتقاد داریم که ابتدا باید گرنت‌های پایه و حمایت‌های اولیه را نیز حفظ کنیم تا ظرفیت علمی لازم برای اجرای پژوهش‌های تحول‌آفرین ایجاد شود. اگر حمایت‌های پایه را کنار بگذاریم، نمی‌توانیم ظرفیت لازم برای شکل‌گیری پژوهش‌های تحول‌آفرین را فراهم کنیم. در واقع، پژوهش‌های تحول‌آفرین باید بر بستر ظرفیت‌هایی شکل بگیرند که از طریق حمایت‌های پژوهشی پیشین ایجاد شده‌اند و نمی‌توان این دو سطح از حمایت را از یکدیگر جدا کرد.

هرمزی‌نژاد با اشاره به برنامه بنیاد علم ایران برای طراحی گرنت‌های فاخر پژوهشی اظهار کرد: طبیعتا اگر منابع مالی بنیاد افزایش پیدا نکند، امکان گسترش این حمایت‌ها نیز محدود خواهد بود. با این حال، نخستین گام را برداشته‌ایم و دکتر افشین نیز به‌طور کامل از این برنامه حمایت می‌کند. این طرح با نظارت مستقیم ایشان طراحی شده است و امیدواریم در سال‌های آینده، میزان اعتبارات آن افزایش یابد تا بتوانیم اثرگذاری بیشتری داشته باشیم. پیش‌بینی می‌کنم فراخوان این گرنت‌ها طی دو تا سه هفته آینده در درگاه بنیاد علم ایران منتشر شود. پس از انتشار فراخوان نیز کارگاه‌های آموزشی را برگزار می‌کنیم تا پژوهشگران با ماهیت، اهداف و معیارهای هر یک از این گرنت‌ها آشنا شوند و بدانند چه نوع طرح‌هایی در چارچوب این حمایت‌ها قابل ارائه است.

رئیس بنیاد ملی علم ایران با اشاره به تفاوت سطح حمایت‌های جدید با گرنت‌های معمول پژوهشی گفت: در برخی دانشگاه‌ها گرنت‌هایی با اعتبار ۱۰۰ یا ۲۰۰ میلیون تومان به پژوهشگران اختصاص می‌یابد و در مقابل، انتظار می‌رود خروجی‌هایی مانند مقاله ارائه کنند؛ اما وقتی قرار است گرنت‌هایی با اعتبار ۳۰ تا ۴۰ میلیارد تومان اختصاص دهیم، طبیعتا باید پژوهشگران بدانند در چه سطحی از رقابت قرار می‌گیرند و چه انتظاراتی از آنها وجود دارد. افرادی که قرار است وارد عرصه پژوهش‌های اکتشافی و تحول‌آفرین شوند، باید از میان پژوهشگرانی انتخاب شوند که در سطوح پایین‌تر حمایت پژوهشی، جزو برترین‌ها بوده‌اند و توان علمی خود را نشان داده‌اند. در واقع، این گرنت‌ها برای پژوهشگرانی طراحی شده است که ظرفیت پیشبرد طرح‌های بزرگ و اثرگذار را دارند.

هرمزی‌نژاد با اشاره به تاکید معاون علمی رئیس‌جمهور بر حمایت از پژوهشگران جوان در قالب گرنت‌های تحول‌آفرین خاطرنشان کرد: معاون علمی رییس جمهور تاکید ویژه‌ای دارند که همکاران جوان نیز در این برنامه‌ها مورد توجه قرار گیرند؛ چراکه برخی از پژوهشگران جوان ایده‌های بسیار ارزشمندی دارند و نباید این ظرفیت نادیده گرفته شود. برای مثال، برخی از پژوهشگران جوان در دوران تحصیل در مقطع دکتری، مقالات بسیار سطح بالایی منتشر کرده‌اند و از نظر علمی ظرفیت پیشرفت دارند. این افراد پس از بازگشت به کشور نیز می‌توانند در مسیر توسعه علمی فعالیت کنند؛ بنابراین باید سازوکار لازم را برای حمایت از آنها فراهم کنیم و ابزار و امکانات مورد نیازشان را در اختیارشان قرار دهیم تا بتوانند فعالیت‌های پژوهشی خود را ادامه دهند. چرا که معتقدیم ارتباطات بین‌المللی نباید یک‌طرفه باشد؛ به این معنا که صرفا پژوهشگران ما به مراکز علمی خارجی بروند، بلکه باید شرایطی فراهم شود تا دانشمندان و پژوهشگران برجسته بین‌المللی نیز به کشور ما بیایند و این تعامل به‌صورت دوسویه شکل بگیرد.

حمایت بنیاد از پژوهش‌های مساله محور

وی  با اشاره به برنامه بنیاد علم ایران برای حمایت از پژوهش‌های مساله محور و مأموریت‌گرا با بیان اینکه گاهی تصور می‌شود ماموریت اصلی بنیادهای علم تنها حمایت از مقاله و انتشار دستاوردهای علمی است؛ در حالی که بنیاد علم ایران علاوه بر حمایت از پژوهش‌های بنیادی، نگاه ویژه‌ای به حل مسائل کشور و مسائل منطقه‌ای دارد، به طراحی برنامه‌ای با عنوان «گرنت‌های مأموریت‌گرا» در بنیاد علم ایران اشاره کرد و افزود: در نهادهای مختلف، برای دانشگاه‌های گوناگون مأموریت‌هایی تعریف شده است، اما در مواردی منابع مالی و زیرساخت لازم برای اجرای این ماموریت‌ها در اختیار دانشگاه‌ها قرار نگرفته است. صرفا اینکه به دانشگاهی گفته شود مأموریت مشخصی را دنبال کند، بدون آنکه منابع و امکانات مورد نیازش تأمین شود، به نتیجه نمی‌رسد. بر همین اساس، در بنیاد ملی علم ایران تصمیم گرفتیم بخشی از گرنت‌ها را به دانشگاه‌هایی اختصاص دهیم که برای خود مأموریت‌های ویژه و متناسب با ظرفیت‌های منطقه‌ای‌شان تعریف می‌کنند. این دانشگاه‌ها در کنار فعالیت‌های پژوهشی بنیادی که از طریق برنامه‌های مختلف بنیاد برای آنها طرح ارسال می‌کنند و مورد حمایت قرار می‌گیرند، می‌توانند در یک مسیر حمایتی ویژه نیز بر اساس مأموریت‌های تعریف‌ شده فعالیت کنند.

رئیس بنیاد ملی علم ایران با اشاره به برخی نمونه‌های مأموریت‌گرایی دانشگاه‌ها، گفت: برای مثال دانشگاه‌هایی که از مراکز اصلی کشور فاصله دارند، می‌توانند با توجه به ظرفیت‌های اقتصادی و طبیعی منطقه خود، مأموریت‌های پژوهشی مشخصی تعریف کنند. در استان خراسان جنوبی و منطقه بیرجند با توجه به ظرفیت‌های معدنی، موضوعاتی مانند تکمیل زنجیره ارزش مواد معدنی می‌تواند در اولویت قرار گیرد. برای نمونه، بنتونیت از جمله ظرفیت‌های معدنی این منطقه است. برخی دانشگاه‌ها نیز بر اساس ظرفیت‌های کشاورزی منطقه خود، مأموریت‌هایی را تعریف کرده‌اند. برای مثال، دانشگاه‌هایی در خراسان جنوبی و خراسان شمالی، زنجیره ارزش محصولاتی مانند زرشک و زعفران را به‌عنوان یکی از محورهای فعالیت خود در نظر گرفته‌اند. قرار است در چارچوب این ماموریت‌ها، از ظرفیت‌های پژوهشی دانشگاه‌ها و فعالیت دانشجویان کارشناسی ارشد، دکتری و پژوهشگران پسادکتری حمایت کنیم.

هرمزی‌نژاد با اشاره به مأموریت‌های تعریف‌شده در برخی دانشگاه‌های دیگر اظهار کرد: برای مثال دانشگاه دامغان می‌تواند بر ظرفیت‌های مرتبط با پسته تمرکز کند. دانشگاه گیلان نیز یکی از محورهای مورد توجه خود را تکمیل زنجیره ارزش محصولاتی مانند کیوی قرار داده است. با توجه به ظرفیت صادراتی کیوی ایران و بازارهای آن در کشورهایی مانند روسیه و دیگر کشورهای شمالی، تکمیل زنجیره ارزش این محصول می‌تواند زمینه‌ای برای فعالیت‌های پژوهشی و فناورانه باشد.

وی با اشاره به اینکه مأموریت‌گرایی دانشگاه‌ها باید متناسب با ظرفیت و جایگاه علمی آنها تعریف شود، گفت: همه دانشگاه‌ها نباید صرفاً به دنبال حل مسائل منطقه‌ای باشند. برای مثال، دانشگاه‌هایی مانند تربیت مدرس و صنعتی شریف می‌توانند در حوزه‌هایی مانند آب، انرژی و فناوری‌های نوظهور مأموریت‌های ملی و آینده‌نگرانه تعریف کنند. در کنار دانشگاه‌هایی که بر حل مسائل منطقه‌ای و تکمیل زنجیره ارزش محصولات و ظرفیت‌های بومی تمرکز می‌کنند، دانشگاه‌های پیشرو نیز باید به مسائل آینده کشور و فناوری‌هایی توجه داشته باشند که ممکن است در ۱۰ یا ۲۰ سال آینده اهمیت بیشتری پیدا کنند. حوزه‌هایی مانند فناوری کوانتوم و هوش مصنوعی از جمله زمینه‌هایی هستند که دانشگاه‌های پیشرو می‌توانند در آنها مأموریت‌های علمی و پژوهشی بلندمدت تعریف کنند.

هرمزی‌نژاد با تاکید بر اینکه دانشگاه صنعتی شریف، دانشگاه صنعتی امیرکبیر و دانشگاه تهران نیز در مسیر تعریف ماموریت‌های ویژه قرار گرفته‌اند و مأموریت‌گرایی در دانشگاه تهران به‌زودی به تصویب می‌رسد، اضافه کرد: دانشگاه فردوسی مشهد و بسیاری از دانشگاه‌های دیگر نیز به این سمت حرکت کرده‌اند. در سفر اخیر به استان خوزستان مشاهده کردیم که دانشگاه‌های علوم پزشکی نیز به دنبال تعریف ماموریت‌های متناسب با مسائل منطقه‌ای خود هستند. برای مثال، در استان خوزستان با توجه به شیوع تالاسمی، دانشگاه علوم پزشکی جندی‌شاپور اهواز به پژوهش‌های ویژه و حمایت‌های هدفمند در این حوزه نیاز دارد تا بتواند فعالیت‌های علمی و تحقیقاتی خود را برای مواجهه با این مسئله توسعه دهد.

رئیس بنیاد علم ایران با اشاره به ظرفیت دانشگاه‌های مستقر در مناطق ساحلی کشور گفت: در دانشگاه علوم و فنون دریایی خرمشهر نیز با توجه به اهمیت اقتصاد دریامحور، بر ضرورت تعریف مأموریت‌های مشخص در این حوزه تأکید کردیم تا بنیاد بتواند حمایت‌های ویژه‌ای از فعالیت‌های پژوهشی مرتبط با اقتصاد دریامحور انجام دهد. دانشگاه هرمزگان نیز در سفر اخیر دکتر افشین، معاون علمی رئیس‌جمهور، مأموریت‌هایی را در حوزه اقتصاد دریامحور و فناوری‌های دریایی برای خود تعریف کرد که این مأموریت‌ها می‌تواند مبنای حمایت‌های پژوهشی بنیاد قرار گیرد.

هرمزی‌نژاد با اشاره به ظرفیت دانشگاه‌های غرب کشور در حوزه کشاورزی اظهار کرد: دانشگاه‌های کرمانشاه، کردستان و ارومیه نیز باید به‌طور ویژه در حوزه کشاورزی و مسائل مرتبط با آن فعالیت کنند. خوشبختانه مأموریت‌های این سه دانشگاه برای بهره‌مندی از حمایت‌های بنیاد علم ایران در حوزه کشاورزی، با تأکید بر کاهش مصرف آب در تولید محصولات کشاورزی، طراحی شده است. دانشگاه‌ها نیز از این برنامه استقبال خوبی داشته‌اند و امیدواریم این رویکرد بتواند زمینه استفاده هدفمندتر از ظرفیت‌های پژوهشی کشور را فراهم کند.

حمایت ۶۰ میلیارد تومانی از پژوهش‌های علوم انسانی در نیمه نخست سال

رئیس بنیاد ملی علم ایران با تأکید بر اهمیت حمایت از علوم انسانی و تاکیدات مقام معظم رهبری بر توجه به حوزه علوم انسانی، اظهار کرد: گاهی این پرسش مطرح می‌شود که چرا حمایت کافی از علوم انسانی صورت نمی‌گیرد؛ در حالی که بررسی آمارهای بنیاد نشان می‌دهد در ۶ ماه نخست امسال حدود ۶۰ میلیارد تومان از پژوهش‌های علوم انسانی حمایت کرده‌ایم. این حمایت‌ها در قالب گرنت‌های پژوهشی، طرح‌های پسادکتری، حمایت از رساله‌های دکتری و برنامه‌های دیگر انجام شده است. علوم انسانی برای بنیاد علم ایران اهمیت زیادی دارد و به همین دلیل امسال خوشه‌های پژوهشی علوم انسانی را نیز معرفی کردیم.

هرمزی‌نژاد با اشاره به محورهای تعیین‌شده برای این خوشه‌ها گفت: ۵ محور برای حمایت از پژوهش‌های میان‌رشته‌ای علوم انسانی در نظر گرفته شده است که شامل «مهاجرت»، «خانواده» به‌عنوان محور توسعه پایدار، «شکاف میان مردم و حاکمیت و اعتماد متقابل»، «هویت ملی» و «آسیب‌های اجتماعی» می‌شود. برای این محورها فراخوان منتشر کردیم و طرح‌های پیشنهادی متعددی دریافت شده است. در این برنامه تلاش شده است گروه‌هایی متشکل از پژوهشگران چند حوزه تخصصی حول یکی از محورهای تعیین‌شده شکل بگیرند و طرح‌های مشترک ارائه دهند. برای مثال، در بررسی موضوع مهاجرت یا آسیب‌های اجتماعی ممکن است به همکاری متخصصان علوم اجتماعی، هوش مصنوعی، جغرافیا و آمار نیاز باشد؛ بنابراین انتظار داریم پژوهشگران از رشته‌های مختلف در قالب تیم‌های چندتخصصی کنار یکدیگر قرار گیرند و به مسائل از ابعاد گوناگون بپردازند.

رئیس بنیاد ملی علم ایران با اشاره به میزان حمایت مالی از این برنامه، گفت: امسال حدود ۴ میلیارد تومان برای حمایت از این خوشه‌های پژوهشی در نظر گرفتیم، ولی خوشبختانه پیشنهادهای متعددی از دانشگاه‌هایی دریافت شده که در حوزه علوم انسانی و رشته‌های مرتبط از ظرفیت علمی مناسبی برخوردارند. این طرح‌ها در حال بررسی است و نتایج آن به‌زودی اعلام خواهد شد.

وی در پاسخ به پرسشی درباره چگونگی استفاده از نتایج این پژوهش‌ها برای کاهش مسائل و آسیب‌های اجتماعی، تصریح کرد: این حمایت‌ها در مرحله نخست با هدف انجام پژوهش و تولید شواهد علمی صورت می‌گیرد، اما انتظار ما این است که مجریان طرح‌ها، به‌ویژه پژوهشگر اصلی یا مسئول طرح (PI)، علاوه بر ارائه نتایج علمی، توصیه‌های سیاستی و پیشنهادهای اجرایی خود را نیز در اختیار بنیاد قرار دهند. وظیفه ما این است که این توصیه‌ها را در قالب بسته‌های سیاستی و گزارش‌های خلاصه مدیریتی در اختیار نهادهای مرتبط، از جمله وزارت کشور، مجلس شورای اسلامی، مرکز پژوهش‌های مجلس و دولت قرار دهیم تا نتایج پژوهش‌ها امکان استفاده در فرآیندهای تصمیم‌گیری و سیاست‌گذاری را پیدا کند.

وی با تأکید بر ضرورت ارائه قابل استفاده نتایج پژوهش‌ها برای مدیران و تصمیم‌گیران گفت: پژوهشگران دانشگاهی ممکن است گزارش‌هایی در ۵۰۰ یا حتی دو هزار صفحه تهیه کنند، اما نمی‌توان انتظار داشت رئیس‌جمهور یا معاونان وزیران چنین گزارش‌هایی را به‌طور کامل مطالعه کنند. بنابراین، ما باید نتایج این پژوهش‌ها را در قالب گزارش‌های کوتاه و خلاصه‌های مدیریتی تدوین کنیم تا نکات اصلی و توصیه‌های سیاستی به‌روشنی در اختیار مدیران قرار گیرد.

شیوه‌های حمایتی بنیاد ملی علم

رئیس بنیاد ملی علم ایران در پاسخ به پرسشی درباره امکان ارائه طرح پژوهشی خارج از انتشار فراخوان‌ها توضیح داد: حمایت‌هی بنیاد به دو شکل انجام می‌شود؛ بخشی از حمایت‌ها فراخوان‌محور است و متقاضیان باید در بازه زمانی اعلام‌شده، طرح‌های خود را ارائه کنند. اما بخشی دیگر از حمایت‌ها به‌صورت مستمر انجام می‌شود و متقاضیان برای ارسال طرح در این مسیر نیازی به انتظار برای انتشار فراخوان ندارند. در این نوع حمایت، پژوهشگران می‌توانند در هر زمان از سال طرح خود را در سامانه بنیاد ثبت و ارسال کنند و طرح پس از طی فرآیندهای بررسی و داوری، مورد ارزیابی قرار می‌گیرد.

هرمزی‌نژاد با اشاره به سهم پژوهش‌های علوم انسانی از طرح‌های مورد حمایت بنیاد علم ایران، اظهار کرد: در حال حاضر حدود ۱۱ درصد از طرح‌های پژوهشی بنیاد در حوزه علوم انسانی است. این سهم اگرچه در مقایسه با نیازهای این حوزه پایین به نظر می‌رسد، اما در مقیاس فعالیت‌های بنیاد قابل توجه است. در مقابل، حدود ۳۳ درصد از طرح‌های پژوهشی ما در حوزه علوم پایه و علوم زیستی قرار دارند که البته این میزان نیز برای پاسخگویی به نیازهای کشور کافی نیست و باید حمایت‌ها در این حوزه‌ها توسعه یابد.

وی در پاسخ به پرسشی درباره اینکه حمایت بنیاد از پژوهش‌های علوم انسانی تا چه اندازه به اجرای نتایج این پژوهش‌ها در جامعه منجر می‌شود، گفت: بنیاد علم ایران متولی اجرای مستقیم نتایج پژوهش‌ها نیست و مأموریت اصلی آن حمایت از انجام تحقیقات است؛ با این حال، سازوکاری برای ارتباط دادن پژوهشگران با دستگاه‌های اجرایی و نهادهای متقاضی نتایج پژوهشی در نظر گرفته‌ایم. 

سامانه‌ای در بنیاد وجود دارد که اطلاعات طرح‌های مصوب، مجریان، میزان حمایت مالی و محل اجرای طرح‌ها در آن ثبت می‌شود و به‌صورت مستمر به‌روزرسانی می‌شود. به این ترتیب، دستگاه‌های اجرایی و سازمان‌ها می‌توانند با مراجعه به این سامانه از پژوهش‌هایی که بنیاد در حوزه‌های مختلف حمایت کرده است، اطلاع پیدا کنند و در صورت نیاز به نتایج آنها، برای برقراری ارتباط با گروه پژوهشی اقدام کنند. گاهی یک نهاد یا سازمان به بنیاد مراجعه می‌کند و اعلام می‌کند که به نتایج یک پژوهش مشخص نیاز دارد. در چنین مواردی، ما زمینه ارتباط آن دستگاه با پژوهشگر را فراهم می‌کنیم. البته ممکن است تصور شود بنیاد از این ارتباط انتفاعی دارد، در حالی که چنین نیست و نقش ما صرفاً تسهیل ارتباط میان پژوهشگر و دستگاه متقاضی است.

هرمزی‌نژاد با تأکید بر ضرورت توجه دستگاه‌های اجرایی به ظرفیت‌های علمی کشور، تصریح کرد: سیاستگذاران و مدیران دستگاه‌های اجرایی باید به‌طور مستمر اطلاعات طرح‌های مورد حمایت بنیاد را دنبال کنند تا بدانند در حوزه‌های مختلف، چه پژوهش‌هایی انجام شده و چه ظرفیت‌هایی در دانشگاه‌ها و مراکز علمی وجود دارد.

وی با اشاره به نمونه‌ای از این همکاری‌ها در حوزه فناوری کوانتوم گفت: دکتر افشین زمانی موضوع انجام فعالیت‌های پژوهشی در حوزه رمزنگاری پساکوانتومی را با رئیس کل بانک مرکزی مطرح کردند؛ چراکه یکی از حوزه‌هایی که در آینده با فناوری‌های کوانتومی تحت تأثیر قرار می‌گیرد، نظام‌های رمزنگاری و امنیت اطلاعات مالی و بانکی است. بانک مرکزی نیز از جمله نهادهایی است که می‌تواند از نتایج پژوهش‌های این حوزه استفاده کند. در همین راستا، آمادگی خود را برای حمایت از پژوهش‌های مرتبط با رمزنگاری پساکوانتومی اعلام کردیم و فراخوانی در این زمینه منتشر شد. برخلاف تصور اولیه، حدود ۷۰ طرح در حوزه پساکوانتومی با تمرکز بر مسائل پولی و بانکی به بنیاد ارسال شد. این موضوع نشان می‌دهد ظرفیت علمی و پژوهشی قابل توجهی در کشور وجود دارد و اگر زمینه و زیرساخت مناسب برای فعالیت پژوهشگران فراهم شود، می‌توان از این توانمندی‌ها در حوزه‌های راهبردی بهره گرفت.

هرمزی‌نژاد با اشاره به ورود بنیاد و معاونت علمی به حوزه آموزش در فناوری‌های پیشران اظهار کرد: با دستور دکتر افشین، در معاونت علمی از تولید و به‌روزرسانی محتوای آموزشی در حوزه‌های پیشران نیز حمایت می‌شود. برای این منظور، حدود ۳۰۰ تا ۴۰۰ میلیون تومان اعتبار در نظر گرفته شده است تا سرفصل‌ها و محتوای آموزشی مورد نیاز در این حوزه‌ها تهیه و به‌روزرسانی شود. ممکن است برخی از مباحث تخصصی و جدید در حوزه‌هایی مانند فناوری کوانتوم در تعدادی از دانشگاه‌ها به‌راحتی در دسترس نباشد یا محتوای آموزشی آنها به‌روز نشده باشد. از این رو، تلاش می‌کنیم محتوای آموزشی مناسب تولید شود و امکان دسترسی به آن برای دانشجویان، استادان و علاقه‌مندان در دانشگاه‌های مختلف فراهم شود. در همین زمینه، استودیویی حرفه‌ای برای تولید محتوای آموزشی راه‌اندازی شده و صفحه‌ای نیز برای انتشار این محتواها طراحی شده است تا استادان بتوانند درس‌ها و آموزش‌های تخصصی خود را در آن ارائه کنند. به این ترتیب، فارسی‌زبانان در نقاط مختلف جهان و همچنین پژوهشگران و دانشجویانی که در دانشگاه‌های دور از مراکز اصلی علمی کشور فعالیت می‌کنند، می‌توانند به این آموزش‌ها دسترسی داشته باشند.

حمایت ۴ میلیارد تومانی از پژوهش‌های عمیق شرکت‌های دانش‌بنیان برای ارتقای محصولات

رئیس بنیاد ملی علم ایران در پاسخ به پرسشی درباره برنامه‌های این بنیاد برای تبدیل پژوهش‌های راهبردی به فناوری و محصول اظهار کرد: در حمایت از پژوهش‌های بنیادی باید به مأموریت اصلی بنیادهای علم در دنیا توجه کنیم و از این حوزه فاصله نگیریم. با این حال، برخی شرکت‌های دانش‌بنیان برای ارتقای محصولات خود و رقابت با محصولات مشابه در بازارهای جهانی، به انجام پژوهش‌های عمیق و توسعه فعالیت‌های تحقیق و توسعه نیاز دارند، اما منابع مالی کافی برای این کار در اختیار ندارند. به همین دلیل، امسال برنامه‌ای با عنوان حمایت از پژوهش‌های عمیق شرکت‌های دانش‌بنیان را طراحی کرده‌ایم که الگوی آن از برنامه‌های بنیاد ملی علوم آمریکا (NSF) گرفته شده است. در این برنامه، شرکت‌هایی که برای ارتقای چند نسل از محصول خود به پژوهش دانشگاهی نیاز دارند، می‌توانند درخواست حمایت ارائه کنند.

هرمزی‌نژاد با تشریح سازوکار این برنامه گفت: ابتدا شرکت دانش‌بنیان مساله یا نیاز پژوهشی خود را به بنیاد ارائه می‌کند. پس از بررسی و تدوین شرح نیاز پژوهشی، فراخوانی برای جذب استادان و گروه‌های دانشگاهی منتشر می‌شود تا پژوهشگران برای انجام آن طرح پیشنهادهای خود را ارائه دهند. سپس کمیته‌ای مشترک از بنیاد و شرکت متقاضی تشکیل می‌شود و شرکت نیز در انتخاب گروه دانشگاهی مورد نظر برای اجرای پژوهش مشارکت می‌کند. در این ساز و کار، شرکت می‌تواند گروه دانشگاهی‌ای را که از نظر تخصص و توانمندی برای ارتقای محصول خود مناسب‌تر می‌داند، انتخاب کند. پس از نهایی شدن همکاری، ۸۰ درصد هزینه اجرای پژوهش را بنیاد علم ایران و ۲۰ درصد را شرکت دانش‌بنیان تأمین می‌کند. سهم شرکت از این جهت در نظر گرفته شده است که میزان تعهد و مشارکت واقعی آن در اجرای طرح مشخص شود.

رئیس بنیاد ملی علم ایران با اشاره به سقف حمایت مالی این برنامه گفت: امسال برای هر طرح تا سقف ۴ میلیارد تومان حمایت در نظر گرفته‌ایم. سهم ۲۰ درصدی شرکت از این مبلغ نیز باید تأمین شود و سهم بنیاد متناسب با پیشرفت پروژه و مراحل اجرای آن پرداخت خواهد شد. در این برنامه، بنیاد از نتایج تجاری محصول سهمی مطالبه نمی‌کند و هدف، ایجاد امکان همکاری میان شرکت دانش‌بنیان و گروه دانشگاهی برای انجام پژوهش مورد نیاز و ارتقای محصول است.

هرمزی‌نژاد با اشاره به یکی از محصولات حاصل از این همکاری‌ها اظهار کرد: یکی از نمونه‌هایی که در این چارچوب توسعه یافته، ویلچر خودران مجهز به هوش مصنوعی است که با همکاری دانشگاه صنعتی امیرکبیر و یکی از شرکت‌های دانش‌بنیان طراحی و تولید شده است. این ویلچر می‌تواند در محیط‌هایی مانند بیمارستان‌ها برای جابه‌جایی بیماران و افراد دارای محدودیت حرکتی مورد استفاده قرار گیرد و با بهره‌گیری از هوش مصنوعی، بخشی از فرآیند جابه‌جایی را به‌صورت خودکار انجام دهد. این محصول در ابتدا یک ویلچر معمولی بود و با انجام فعالیت‌های پژوهشی و ارتقای فناوری، قابلیت‌های هوشمند و خودران به آن اضافه شد. در واقع، هدف این نوع حمایت‌ها آن است که شرکت بتواند با اتکا به دانش و توان پژوهشی دانشگاه‌ها، سطح فناوری محصول خود را ارتقاء دهد.

رئیس بنیاد ملی علم ایران با بیان اینکه چند محصول دیگر نیز در چارچوب این برنامه در حال توسعه است، گفت: دو تا سه محصول دیگر نیز آماده رونمایی است و به‌زودی در مراسمی که بنیاد ملی علم ایران برگزار خواهد کرد، معرفی می‌شوند. زمان برگزاری این مراسم متعاقباً اعلام خواهد شد و از رسانه‌ها نیز برای حضور و پوشش این رویداد دعوت می‌کنیم.